Colleges Filosofie door Peter Berg

15 november 2017, 10:00 t/m 6 december 2017, 12:00 | Chocoladefabriek, Steenlandzaal

Verantwoording en Geweten, Kierkegaard en Lévinas over ethiek. Waarom voel je je eigenlijk verantwoordelijk voor het lot van een medemens? Wat gebeurt er wanneer je geweten je oproept tot handelen? Moet je je verantwoordelijk voelen voor het leed op de wereld? En tot hoever reikt die verantwoordelijkheid? Je voelt je schuldig, je geweten knaagt aan je; het lijken algemeen menselijke ervaringen te zijn.

De ethiek denkt na over bovenstaande vragen en ervaringen. Vaak wordt ethiek gezien als het  toepassen van een algemene regel op concrete handelingen. Filosofen hebben geprobeerd dergelijke algemene principes te formuleren. Maar gaat aan die morele principes niet een morele ervaring vooraf? Zowel Kierkegaard als Lévinas proberen die morele ervaring te beschrijven. Voor beiden heeft die ervaring te maken met de ontvankelijkheid voor de andere mens en de bereidheid het eigenbelang opzij te zetten.

Sören Kierkegaard (1813 – 1855)
In de filosofie van Kierkegaard staat het existeren van de mens centraal. In het leven wordt de mens geconfronteerd met onophefbare spanningen. Eén van die spanningen is die tussen lichaam en ziel. De mens kan bedenken wat goed voor hem is, maar zijn lichaam gaat zijn eigen gang. Menselijk leven is een voortdurende poging om deze spanningen op te heffen. Dat kan volgens Kierkegaard op een esthetische, een ethische en een religieuze manier. De ethisch-religieuze houding wordt door Kierkegaard beschreven in zijn boek Vrees en Beven. Hij onderzoekt daarin de betekenis van het offer van Abraham. De houding van Abraham is er een van berusting; hij aanvaardt de onmogelijke eis die god aan hem stelt: het offer van zijn zoon Isaac. Maar tegelijkertijd blijft hij geloven dat zijn zoon hem zal worden teruggegeven. De spanning tussen berusting en geloof kenmerkt de ethisch-religieuze houding.

Emmanuel Lévinas (1906-1995)
In Totaliteit en het oneindige uit 1961 beschrijft Lévinas de mens als een wezen dat allereerst op zichzelf en zijn eigen wereld is gericht. In de relaties die hij tot zijn omgeving onderhoudt, zoals het werken en het wonen, geniet hij het leven. De relatie met de medemens is van een andere orde. Daarin gaat het niet om genieten. De ander verschijnt als moreel geweten dat de mens aanspreekt op zijn verantwoordelijkheid. Deze aanspraak  gaat aan ieder algemeen moreel principe vooraf.  Filosofen zijn vaak, zonder dat dit altijd even duidelijk is, in discussie met andere filosofen. In het geval van Kierkegaard was dat de filosoof Hegel, in het geval van Lévinas was dat Heidegger. Om de gedachten van Kierkegaard en Lévinas duidelijker naar voren te laten komen zal regelmatig een uitstapje worden gemaakt naar andere filosofen.  Filosofen die tijdens de lezingen aan bod komen zijn: Aristoteles, Jeremy Bentham en Jacques Derrida.De filosofie van Kierkegaard en Lévinas is geworteld in een religieuze traditie. Die van Kierkegaard in het christelijk geloof, die van Lévinas in het joodse geloof. De vraag naar de verhouding tussen ethiek en religie zal ook aan bod komen.

college 1 op 15 november 2017: Het mensbeeld van Kierkegaard
college 2 op 22 november 2017: Het offer van Abraham – De ethiek van Kierkegaard
college 3 op 29 november 2017: Het mensbeeld van Lévinas
college 4 op 6 december 2017: Het spreken van de ander - De ethiek van Lévinas  

  • activiteit: colleges Filosofie   
  • datum: 4 colleges wo 15 nov t/m 6 dec 2107   
  • tijd: 10.00-12.00 uur   
  • locatie: Steenlandzaal, Chocoladefabriek   
  • prijs passepartout: €46,- leden/ voordeelmetjebiebpas | €52,- overige gasten     
  • prijs per college:  €13 leden/ voordeelmetjebiebpas | €14,50 overige gasten