Gastcurator

Gastcurator Bibliotheek Gouda

De stad maakt zich op voor het grote feest in 2022, dan vieren we dat Gouda 750 jaar geleden stadsrechten kreeg. Bibliotheek Gouda draagt een steentje bij door de komende jaren gastcuratoren uit te nodigen om het verhaal over Gouda te vertellen, in verleden, heden en toekomst. Onze eerste gastcurator is niemand minder dan burgemeester Pieter Verhoeve. (Foto: Sandra Zeilstra)

Copyright Sandra Zeilstra

Filosofie

'De wereld wordt geregeerd door ideeën.' Deze strakke zin las ik bij mijn leermeester Andreas Kinneging toen ik afstudeerde in de rechtsfilosofie. Hij publiceerde even daarvoor - in 2005 - het vuistdikke boek: 'De geografie van goed en kwaad'. Daarin nam hij het op tegen de oppervlakkigheid, die volgens hem oorzaak was voor 'een morele crisis in het Westen'. Oppervlakkig was hij zelf in ieder geval niet. Hij gaf diepgaande colleges en stimuleerde zijn studenten de oorspronkelijke bronnen te lezen. Hoewel ik hem lang niet in alles volgde, heeft hij me geënthousiasmeerd voor de filosofie en haar impact op de samenleving.

Als curator koos ik deze maand voor het thema 'filosofie'. Uiteraard ligt er een tweetal boeken van Erasmus. De grootste denker die Gouda heeft voortgebracht. De man is vooral bekend door zijn publicatie van de Lof der Zotheid; een boekje dat hij op de rug van een ezel (zonder bibliotheek binnen handbereik) schreef voor zijn vriend Thomas More. Zelf zou hij zijn filologisch werk, zoals zijn editie van het Nieuwe Testament of van het werk van kerkvader Hieronymus, hoger achten.

Een ander bekend boek van hem is ‘Colloquia’. Dit zijn door hem geschreven dialogen die studenten Latijn konden gebruiken bij hun studie. Van dit exemplaar is er maar één ter wereld. Het is een prijsboek. In 1658 is het gewonnen door de beste leerling van de Goudse Latijnse School, Andreus Viret. Het is in goudopdruk aangebracht. Het wonderlijke is dat Viret later theologie studeerde en vlootpredikant was van Michiel de Ruyter en hem heeft begeleid tijdens zijn sterfbed toen deze beroemde admiraal tijdens de slag bij Agosta (1676) verwond was geraakt. Dit uiterst zeldzame en bijzondere boek is een bruikleen van de Mandeville Academy.

Wie Gouda zegt, zegt ook Coornhert. Deze vrijdenker is overleden aan de Westhaven en begraven in de Sint Jan. Coornhert was een belangrijk adviseur van Willem van Oranje en heeft een belangrijk Erasmiaans concept verder uitgewerkt. Dan bedoel ik de vrijheid van geweten. Al heel vroeg benadrukte Coornhert dat ieder mens zelf mocht denken wat hij wilde. Alleen daarom al was hij fel tegenstander van het ketterdoden. Het Proces vant ketterdoden ende dwang der concsientien (1592) komt uit de beroemde voorganger van deze Chocoladefabriek: de stadslibrije. Het boekenbezit van de Sint Jan is honderden jaren lang in de kerk bewaard, maar tegenwoordig opgeslagen in het depot van het Streekarchief. Het zou mooi zijn als deze schat der eeuwen nog eens opnieuw tentoongesteld zou kunnen worden. Misschien dat Gouda 750 deze kans biedt?

Tot slot nog twee boeken die me recent inspireerden. Ilja Leonard Pfeiffer geeft een prachtige recensie over een tekst van Kierkegaard. Deze Deense denker schreef in de negentiende eeuw een proefschrift over ironie. In Ondraaglijke lichtheid betoogt Pfeiffer overtuigend dat ironie 'de belangrijkste bouwsteen van de open samenleving' is. 'Het behoedt ons voor dogmatisme' en leert ons onszelf te relativeren.

In het majestueuze Geest uit de fles laat Ger Groot de geschiedenis van de moderne filosofie zien. Niet alleen vanuit ingewikkelde boeken, maar ook in film, literatuur en architectuur. Het mooie is ook dat professor Groot de inhoud uitlegt via hoorcolleges en via een bijbehorende website prikkelende en boeiende extra duiding en informatie biedt.

En met deze set aan boeken is wat mij betreft voldoende denkstof aangereikt dat deze wereld inderdaad door ideeen lijkt te worden geïnspireerd en soms zelfs geregeerd. 

De favorieten van burgemeester Pieter Verhoeve

Burgemeesterschap, een jongensdroom

Het is misschien merkwaardig. Burgemeester worden was voor mij een jongensdroom. In het dorpje waar ik opgroeide, Bleskensgraaf, had je burgemeester Abbring. Een rijzige, vriendelijke man die duidelijk niet snel ergens van ondersteboven was. Naar de lijfspreuk van Willem van Oranje iemand die, zover ik dat kon zien, ‘rustig temidden van de woelige baren’ was. Indrukwekkend vond ik dat.

Later genoot ik op de publieke tribune van de debatten in de gemeenteraad. Ergens een bijzondere hobby voor een kerel van vijftien. Het was zo. Dat mijn vader fractievoorzitter was, zorgden op een natuurlijke wijze voor extra betrokkenheid en deden in mijn politieke interesse ontwaken. Toen ik in 2012 voorgedragen werd in Oudewater (en in 2019 in Gouda) ervoer ik dat als dromen die uitkwamen. 

De boeken die deze periode hier worden tentoongesteld, hebben ieder voor zich bijzondere betekenis voor me. Het boekje Nieuwe burgemeesters op weg gaf me nuttige tips in mijn eerste periode. In de biografieën van Eberhard van der Laan en Ivo Opstelten las ik hoe burgemeesters hun leiderschap met hun persoonlijkheid kracht konden bijzetten. Het boekje over Goudse burgemeesters laat me iedere keer beseffen dat we als huidige bestuurders op de schouders van eminente voorgangers staan. Al bijna 750 jaar.

In de vitrine ligt een uniek boek. Hiervan is er slechts één ter wereld. Dit is het officiële gastenboek dat in gebruik is genomen toen het gerenoveerde stadhuis werd heropend. Koningin Juliana tekende als eerste; staatssecretaris Cals (de latere premier) daarna. Hopelijk wordt dit boek door hedendaagse hoogmogenden verder verrijkt met hun signatuur.

 

Geschiedenis

 Ik begin met onze Goudse geschiedenis. We zijn immers door en door historisch bepaald. Als je je geschiedenis kent, dan ken je jezelf. Of, om te spreken in de woorden van Stef Bos: ‘Papa, ik lijk steeds meer op jou.’

Natuurlijk hoort daar de klassieker Duizend jaar Gouda bij. Een majestueus boek, vol stadsgeschiedenis. Voor jonge mensen is Verhalen van Gouda van Vivian den Hollander uitgegeven. Prachtige illustraties, vlot leesbare verhalen. Een mooi boek en gelukkig nog steeds te koop bij onze plaatselijke boekhandels.

Nu we dit jaar vieren dat we 75 jaar vrij zijn, vind ik het passend om Gouda in de Tweede Wereldoorlog aan te raden. Het is een oudere publicatie, maar het bevat goede informatie over deze heftige periode die ook in Gouda voor honderden slachtoffers zorgde.

In de vitrine ligt een unieke Walvis. De allereerste persoon die een geschiedenisboek over Gouda schreef was een pastoor, genaamd Ignitius Walvis. Bij veilingen of bij antiquairs kom je nog steeds zijn Beschrijving der stad Gouda wel tegen. Dit is een zeldzaam exemplaar. Hij is van Ad den Edel, die al jaren met Eric een mooie boekhandel heeft. Ad (gepensioneerd Driestardocent) heeft zelf 2.400 Goudana, boeken over Gouda. Fantastisch. 

Tot slot nog dit. Recent werd Soesja Citroen ereburger van Gouda. Al jaren spant ze zich in om de vermoorde Joodse stadsgenoten te eren met een Stolperstein (struikelsteen). In het recent gepubliceerde boek Hier woonden vertelt ze integer over individuele Gouwenaars die ruim zeventig jaar geleden stelselmatig zijn vervolgd, afgevoerd en gedood. Adembenemend. Neem er kennis van. En besef in welk vrij land we thans mogen leven.